Şimdi 'e-meşk' zamanı

Şimdi 'e-meşk' zamanı

e-devlet, e-belediye, e-ticaret derken şimdi de e-meşk gündemde. Hattatlar artık hat eğitimini internet üzerinden veriyor. Usta hattatlardan kimileri sanal eğitime sıcak bakarken kimileri de 'ustanın önünde diz çökmeden meşk olmaz' diyor.

Hat sanatı, meşk ile öğreniliyor. Meşkte öğrencinin hocasını taklit ederek yazdığı yazılar yine hocası tarafından tashih ediliyor II. Bayezid ya da Osmanlı tarihçilerinin andığı ismiyle Cennetmekân Sultan Bayezid-i Velî Han, Amasya'da vali iken hat sanatını zirveye taşıyacak bir isimle tanışma imkanı bulmuş. Sadece tanışmakla yetinmeyen müstakbel padişah, Şeyh Hamdullah'tan yazı meşk etmiş. Hatta hocası yazarken hokkasını elinde tutar, hizmetinde bulunurmuş. Gel zaman git zaman İstanbul'un fatihi âlemini değiştirmiş, saltanat sırası Şehzade Bayezid'e uğramış. Tahta çıkan Bayezid'in ardından, hocası Şeyh Hamdullah da payitahta gelmiş. Hocasının İstanbul'a geldiğini duyan padişah, ona yakın olmak için sarayın harem dairesinde oda tahsis etmiş. Daha sonra da saraya kâtip ve saray hüddamlığına muallim tayin etmiş. Atıcılıktaki maharetinden dolayı Okçular Tekkesi Şeyhi olan hattat, aynı zamanda usta bir yüzücüymüş. Üsküdar taraflarında bulunduğu zamanlarda sahile iner, gömleği ile cüz kesesini başına sarar, yüzerek Boğaz'ı geçer, Sarayburnu'nda sahile çıkar, kurulanıp giyinir, ders vermek için saraya gidermiş. Günler ayları, aylar yılları kovaladı; tarihlerin kaydettiği, ravilerin naklettiği o günlerin üzerinden beş buçuk asır geçti. Artık hocasına hokka tutan padişahlar da, derse yetişmek için Boğaz'ın aman vermez akıntısına karşı kulaç atan hocalar da kalmadı. Dünyayı global bir köy haline getiren internet teknolojisi, gönlü sanata meyilli; ancak zamanı kıt gençlerin de imdadına yetişti. www.hatsanat.org adlı site, sanat aşkını ve meşki sanal ortama taşıyarak internet üzerinden hat dersi veriyor. 'Sanal Meşk Dershanesi' (e-meşk) adı verilen projeye özellikle Anadolu'dan yoğun bir ilgi var. İstanbul ve birkaç büyükşehir dışında hat eğitimi alınabilecek kurs ve bu konuda eğitim verecek sanatçıyı bulmanın mümkün olmaması, projeye ilginin sebebini açıklar durumda.
Gönülden kaleme akseden harflerin, kalem, mürekkep ve kağıt üçlemesinde yaşanan seyrin usta-çırak ilişkisi ile birlikte yaşanması, hat sanatının öğrenilmesinde önemli bir düstur. Sanal Meşk Dershanesi de beraberinde "İnternetten hat eğitimi olur mu?" sorusunu gündeme getiriyor. Eski devirlerde bazı hattatların kullandığı 'mektupla eğitim' geleneği düşünüldüğünde, internet üzerinden sanal eğitim, hat sanatı meraklıları için yeni ve farklı bir yöntem. Bunun, ilk defa hat eğitimi almak isteyenlerden ziyade hat eğitimi yarım kalmış ya da belirli bir seviye elde etmiş talebeler için uygun bir proje olduğunu söyleyen site yöneticileri, öncelikle hat sanatını tanıtmayı hedeflediklerini dile getiriyor.

Siteyi hazırlayanlar, "Hat sanatını nasıl öğrenebiliriz?" sorusuyla sıkça karşılaşmaları üzerine çözüm arayışlarına girmişler. Sonuçta da böyle bir yöntem bulmuşlar. Site yöneticilerinden Recep Gülşen, internet üzerinden başlattıkları hat sanatı eğitimini "Bu sistemde hat öğrencisi, yazdığı meşki belirlediğimiz web ortamına gönderiyor. Hattatlarımız da yazıları inceleyip altına uyarı, ikaz, tavsiye ve düzeltmelerini yazıyor. Bir bakıma klasik hat eğitiminin sanal versiyonu gibi de diyebiliriz." şeklinde tanımlıyor. Site, meşk örnekleri, hat eserleri, makaleler, hikâyeler, forum sayfaları ve haberlerle meraklılarını hat sanatı konusunda bilgilendiriyor. Meşk Dershanesi'ne gönderilen meşk çalışmaları Hattat Ferhat Kurlu ve Hattat Ahmet Zeki Yavaş tarafından değerlendiriliyor. Ferhat Kurlu, bu projenin başlı başına bir hat eğitimi olmadığını, hat sanatına ilgi duyanların, bu estetik güzelliği paylaşması için bir platform niteliğinde olduğunu ifade ediyor. Ahmet Zeki Yavaş ise gerçekleştirdikleri projenin hat sanatı açısından önemli bir işlevi olduğunu, talebe ile hocanın en azından yılda birkaç kez yüz yüze görüşmesinin şart olduğunu dile getiriyor.
Usta hattatlar ne diyor?

Hüseyin Kutlu: "Altı yıldır bu yöntemle uzaktaki talebelerime ders vermeye çalışıyorum. Lakin sanal ortam hat sanatını öğrenmeye kafi değil. En azından ayda bir, hiç olmazsa üç ayda bir hoca ve talebenin görüşmesi gerekiyor. Eskilerde mektupla yapılan bu meşkler, faks ile sürdü, şimdilerde internet ile daha da kolaylaştı. (www.turkislamsanatlari.com) adlı sitemizde interaktif bir forum sitesi var. Bunun yanında uygulamayı düşündüğümüz sohbet kanalları ile geleneksel sanatları tanıtmayı amaçlıyoruz."
Süleyman Berk: "Hat, sadece şekil olarak öğrenilemez. Bu sanatı öğrenirken talebe hocadan ilim, edep de öğreniyor. Hocanın kalemi tutuşu, el hareketleri ve davranışları talebenin sanatı öğrenmesi açısından önemlidir. Mektup, faks ve internet gibi yöntemlerle gaye tam hasıl olmuyor. Geleneksel sanatlar usta-çırak ilişkisi içinde, aşkla ve uzun bir emek sonunda ancak elde edilebilir. Hat, hocanın öğretişinde gizlidir. İstanbul'a gelmeden hattat olunmaz."
Musa İğrek
16/11/2006
Zaman Gazetesi